جشن های ایرانی

 

در دوران ساسانیان و حتی زمانهای کهن تر از آن، سالشماری ایرانیان به این گونه بوده که سال از 12 ماه 30 روزه (جمعا 360 روز) و 5 روز پایانی سال یا "گاهانبار" (در سال کبیسه 6 روز گاهانبار) تشکیل می شده. که در آن هر یک از 30 روز ماه و 6 روز گاهانبار برای خود نامی داشته است .

امروزه نیز ما تقریبا همان روش را به کار می بریم، با این تفاوت که به جای استفاده از نام روزهای ماه از هفته استفاده می کنیم و 6 روز گاهانبار را به ماه های اول سال اضافه کرده ایم، به گونه ای که 6 ماه 31 روزه و 6 ماه 30 روزه حاصل شده است. می گویند این از کارهای بزرگ خیام بوده است. مزیت سالشماری نوین، که به جلالی نیز مشهور است، این است که چون مدار حرکت زمین بیضی شکل است با اضافه کردن 6 روز به نیمه نخست سال، روز اول مهر دقیقا روزی می شود که زمین در اعتدال پاییزی قرار می گیرد همانگونه که در یکم فروردین ماه زمین در اعتدال بهاری است. سیستم سالشماری ای که دقیق ترین تقویم در دنیا است .

اما در سیستم سالشماری کهن، نام ماه ها تقریبا همان بوده که امروز هست (تغییرات آوایی به خاطر گذر هزاران ساله طبیعی است) و نام روز های ماه چنین بودند ¹  :

1- هرمزد ( اهورامزدا – خداوند یکتا وبی همتا )

2- بهمن ( وهومنه – اندیشه ی نیک )

3- اردیبهشت ( بهترین وبالا ترین راستی و پاکی )

4- شهریور ( پادشاهی آرزو شده )

5- اسفند (سپندارمزد  فروتنی مقدس –مهر پاک )

6- خورداد ( هوروتات – رهایی و تندرستی )

7- امرداد ( امرتات -  بیمرگی وجاودانگی)  

( و ما درست بر عکسش یعنی مرداد رو استفاده می کنیم!)

8- دی به آذر ( دادار – آفریدگار )

9- آذر ( آتش )

10- آبان ( آب )

11- خیر (خورشید)

12- ماه

13- تیر ( تشتر - ستاره باران )

14- گئوس (حیوانات هستی )

15- دی به مهر ( دادار – آفریدگار )

16- مهر ( میترا – مهرو محبت – عهد وپیمان )
17- سروش ( فرمانبرداری )
18- رشن ( دادگستری )
19- فروردین ( فروَهر _ نیروی پیشرفت )
20- بهرام ( ورهرام _ پیروزی )
21- رام ( رامش – شادی )
22- باد ( وتا – باد )
23- دی به دین ( دادار _ آفریدگار )
24- دین  ( دین – وجدان )
25- ارد ( توانگر –خواسته )
26- اشتاد ( راستی )
27- آسمان
28- زامیاد ( زمین )
29- مانتره سپند ( کلام مقدس – گفتار آسمانی )
30- انیران یا انارام ( روشنایی بی پایان )

 

ایرانیان جشن های بسیاری داشتند همچون ؛ جشن نوروز ، جشن سده ، جشن روزهای گاهانبار ² ، جشن یلدا و جشن های دیگر، به عنوان نمونه جشنی که در ماه شهریور برای سالخوردگان خانواده می گرفتند ³ . به انضمام اینکه هر گاه نام روز و نام ماه یکی می شده ایرانیان آن روز را به جشن می ایستادند که از مهمترین جشنهای سال پس از نوروز بودند. نام این جشن ها و دلیل آنها در زیر آورده شده :

1 -  فروردین روز از ماه فروردین ( 19 فروردین )، جشن فروردینگان: جشنی برای آمرزش درگذشتگان، جشن مردگان

2 -  اردیبهشت روز از ماه اردی بهشت ( 3 اردیبهشت قدیم، 2 اردیبهشت جدید⁴ )، جشن اردیبهشتگان: جشنی برای فرشته آتش

3 -  خرداد روز از ماه خرداد ( 6 خرداد قدیم، 4 خرداد جدید ⁵ )، جشن خردادگان: جشنی که در کنار رودخانه ها و دریاها صورت می پذیرفته

4 -  تیر روز از ماه تیر ( 13 تیر قدیم، 10 تیر جدید )، جشن تیرگان: جشن آب و آبپاشان. در این روز آرش کمانگیر مرز میان ایران و توران را مشخص نمود. جشن ستاره تیشتر، ستاره باران.

5- امرداد روز از ماه امرداد ( 7 امرداد قدیم، 3 امرداد جدید )، جشن امردادگان: جشن ایزد جاودانگی.

6 -  شهریور روز از ماه شهریور ( 4 شهریور قدیم، 30 امرداد جدید )، جشن شهریورگان: در برهان قاطع این روز را زادروز دارا ( کوروش ) دانسته اند.

7 -  مهر روز از ماه مهر ( 16 مهر قدیم، 10 مهر جدید )، جشن مهرگان: بزرگترین جشن پس از نوروز در میانه سال که به مدت 6 روز جشن می گرفتند. گویند در این روز فریدون، ضحاک را در دماوند به بند کشید.

8 -  آبان روز از ماه آبان ( 10 آبان قدیم، 4 آبان جدید )، جشن آبانگان: جشن آب. گویند در جنگ میان ایران و توران، افراسیاب نهرها و کاریز ها را ویران کرد. پس از پایان جنگ، در چنین روزی پسر تهماسب دستور به لایروبی نهر ها می دهد و خشکسالی از میان رفت، جشن ایزدبانوی آب، ناهید.

9 -  آذر روز از ماه آذر ( 9 آذر قدیم، 3 آذر جدید )، جشن آذرگان: جشن آتش و آتشکده.

10 -  دی به آذر روز ار ماه دی ( 8 در قدیم، 2 دی جدید )، جشن دیگان: جشن کمک به مستمندان.

11 -  بهمن روز از ماه بهمن ( 2 بهمن قدیم، 26 دی جدید )، جشن بهمنگان:

جشن پادشاهان.روزی که در آن ایرانیان مشترکاً آشی از انواع سبزی و غله می پختند به نام دانگی. واژه دانگ (برای اشتراک در چیزی) از همین جا گرفته شده.

12 -  اسفند روز از ماه اسفند ( 5 اسفند قدیم، 29 بهمن جدید )، جشن اسفندگان ( یا سپندارمزگان ): جشن زنان. در این روز شوهران به زنان خود هدیه می دادند.

جشن عشق .

 

1 -  به همچنین نام روزهای گاهانبار عبارت بودند از : 1 – اهنود ، 2- اشتود ، 3- سپندمد ، 4- وهوخشتر ، 5- وهشتواش ، 6- اورداد

2 -  چهارشنبه سوری، جشنی است که پس از تبدیل سالشماری کهن به سالشماری هفته ای بوجود آمده. در اصل ایرانیان در روزهای پایانی سال (گاهانبار) آتش روشن می کرده اند و پس از اسلام برای اینکه بتوانند این رسم را حفظ کنند، شب چهارشنبه آخر سال، که از نظر تازیان نحس بوده را به منظور دوری نحسی جشن می گرفتند.

چهارشنبه سوری تنها جشن باقی مانده از گاهانبار است.

3 -  25 شهریور قدیم، 19 شهریور جدید، در کجای دنیا می توان این چنین هوشمندی را در جشن ها دید؟کجایند آن نیاکانمان که ببینند که جشنهایمان همه تبدیل به عزا شده است؟!

4 -  به دلیل آن یک روزی که از گاهانبار به انتهای فروردین ماه اضافه شده.

5 -  به دلیل دو روزی که از گاهانبار به ترتیب به انتهای فروردین و اردیبهشت اضافه شده. برای بقیه ماه ها نیز به همین ترتیب کم می شود تا مهر ماه که از آن پس 6 روز در هر ماه، نام روز ها جابجا می گردند .

 

پ ن : مطلب رو یکی از بچه های 360 تو وبش گذاشته بود البته منبع رو ذکر نکرده .

برای پیگیری بیشتر به این دو تا کتاب می تونین مراجعه کنین که اولی جامع تر هستش .

1 - تاریخ نوروز و گاه شماری ایران ( استاد عبدالعظیم رضایی  -  انتشارات در –  1378 )

2 -  از ایران چه می دانیم  ( دفتر پژوهش های فرهنگی –  1380 )